Wat ontheffing is en hoe het verschilt van vrijstelling
Ontheffing betekent dat je geen examen hoeft te doen omdat je het niveau redelijkerwijs niet kunt halen. Vrijstelling is iets anders: dan hoef je geen examen te doen omdat je al hebt laten zien dat je aan de eis voldoet.
Dat verschil is groot. Bij vrijstelling heb je bijvoorbeeld al een Nederlands diploma, certificaat of ander bewijs dat telt, of je bent volgens de regels al genoeg ingeburgerd. Bij ontheffing gaat het juist om situaties waarin je de eis niet kunt halen, bijvoorbeeld door een ernstige ziekte, een lichamelijke beperking, een psychische beperking of omdat je na veel inzet toch niet slaagt.
Niet iedereen hoeft eerst een ontheffing of vrijstelling aan te vragen. Sommige mensen zijn helemaal niet inburgeringsplichtig. Dat geldt onder meer voor mensen met de nationaliteit van een EU-land, Liechtenstein, Noorwegen, IJsland of Zwitserland. Ook kinderen onder 18 jaar, mensen boven de pensioengerechtigde leeftijd, mensen die 8 jaar of langer in Nederland woonden toen zij leerplichtig waren, mensen met bepaalde Nederlandse diploma’s of bewijsstukken en mensen die tijdelijk in Nederland zijn voor studie of werk, hoeven niet verplicht in te burgeren.
Onder welke wet je valt, maakt uit voor hoe je inburgering is geregeld. Ben je vanaf 1 januari 2022 inburgeringsplichtig geworden, dan val je onder de Wet inburgering 2021 en begeleidt de gemeente je bij je inburgering. Ben je al vóór 1 januari 2022 inburgeringsplichtig geworden, dan val je onder de Wet inburgering 2013 en regel je je inburgering in principe zelf. Op Rijksoverheid over inburgeren voor nieuwkomers, de pagina over de nieuwe wet en de pagina over de Wet inburgering 2013 lees je welke regels bij jouw situatie passen.
Wacht niet te lang.
Zolang DUO nog geen ontheffing heeft gegeven, moet je er dus van uitgaan dat je plicht en je termijn blijven bestaan.
Ontheffing op medische gronden
Ontheffing op medische gronden is bedoeld voor mensen die door ziekte of een lichamelijke of psychische beperking het examen niet kunnen doen of het niveau niet kunnen halen. DUO beslist daar niet alleen op gevoel over, maar op basis van medisch advies.
Er zijn twee situaties die je uit elkaar moet houden. De eerste is volledige ontheffing: je vraagt aan DUO of je door medische redenen geen inburgeringsexamen hoeft te doen. De tweede is een aangepast examen: je doet het examen wel, maar met aanpassingen die nodig zijn door je ziekte of beperking. Dat is dus geen ontheffing, maar een andere manier om toch examen te kunnen doen.
Voor een aangepast kennisexamen of taalexamen op niveau A2 vraag je via Mijn Inburgering een advies aan. Je logt in met DigiD en vult het formulier 'Aanvraag advies aangepast examen' in. Kun je niet inloggen, dan kun je het formulier downloaden, invullen en naar DUO sturen. Daarna krijg je een uitnodiging van Argonaut. Een arts van Argonaut onderzoekt je en schrijft een brief aan DUO. In die brief staat of je een aangepast examen mag doen. Als DUO dat goedkeurt, krijg je daarover een brief. Daarna meld je je voor het aangepaste examen aan met het formulier 'Aanmelding inburgeringsexamen'; dat kan niet in Mijn Inburgering. Dit proces staat op de pagina van DUO over aangepast examen bij ziekte of beperking.
Ben je begonnen onder de Wet 2021, kijk dan ook in je PIP. Daarin staat op welk taalniveau je examens moet doen: A2, B1 of B2. Dat is belangrijk, omdat voor taalexamens op B1 of B2 andere regels kunnen gelden dan voor A2.
Soms is een aangepast examen genoeg. Soms niet.
Als examen doen, ook met aanpassing, voor jou niet haalbaar is, dan past een aanvraag voor ontheffing beter bij jouw situatie dan alleen een verzoek om examenaanpassing.
Ontheffing na aantoonbaar geleverde inspanning
Ontheffing kan ook als je veel hebt gedaan om in te burgeren, maar het toch niet lukt om te slagen. Dit heet ontheffing na aantoonbaar geleverde inspanning.
Het gaat dus niet om een korte poging of een paar losse lessen. DUO kijkt of je je echt hebt ingezet over langere tijd en of je redelijkerwijs niet verder komt. In de regels wordt dit beschreven als een situatie waarin je veel lessen hebt gevolgd en veel moeite hebt gedaan, maar het examen toch niet haalt. De overheid noemt geen vast aantal lessen of punten op de pagina’s die hier van belang zijn, dus je moet hier niet zelf iets bij verzinnen of aannemen.
Deze route is anders dan vrijstelling omdat je al genoeg ingeburgerd bent. Bij die vrijstelling laat je juist zien dat je het niveau al hebt of dat je al lang in Nederland woont en werkt en daarom als voldoende ingeburgerd kunt worden gezien. Bij ontheffing na inspanning laat je zien dat je hebt geprobeerd om het niveau te halen, maar dat dit ondanks serieuze inzet niet lukt.
Dit is ook anders dan extra tijd om in te burgeren. Onder de Wet inburgering 2021 hebben de meeste inburgeraars 3 jaar de tijd. Er zijn verlengingsgronden waardoor die termijn kan worden verlengd, bijvoorbeeld bij gebrek aan kinderopvang, als je PIP wordt vastgesteld terwijl je nog in COA-opvang woont, als je minstens 32 uur per week werkt gedurende minstens 6 maanden, of bij de geboorte van een kind. Verlenging betekent dus meer tijd. Ontheffing betekent dat DUO je loslaat van de exameneis.
Dat onderscheid telt.
Als je vooral tijd tekortkomt, kijk dan eerst naar verlenging. Als je ondanks langdurige inzet niet kunt slagen, past ontheffing mogelijk beter. Je persoonlijke situatie en je bewijsstukken zijn daarbij doorslaggevend, en je kunt je eigen gegevens en berichten volgen via Mijn Inburgering op inburgeren.nl.
Zo vraag je ontheffing aan
Je vraagt ontheffing aan bij DUO. Doe dat niet mondeling alleen, maar regel het via de officiële weg en bewaar alles wat je opstuurt.
De aanvraag loopt via Mijn Inburgering. Daar zie je ook onder welke wet je valt en welke onderdelen jij volgens DUO moet doen. Voor veel mensen is DigiD dus het eerste dat je nodig hebt zodra je begint met aanvragen of controleren. Heb je problemen met inloggen of met je gegevens, los dat eerst op, want zonder toegang tot Mijn Inburgering mis je snel brieven, statusinformatie en formulieren.
Denk daarna per soort aanvraag. Bij medische redenen heb je medische onderbouwing nodig. Bij aantoonbaar geleverde inspanning heb je papieren nodig waaruit blijkt wat je hebt gedaan en hoe lang. Het is slim om documenten meteen te bewaren zodra ze relevant worden, zoals brieven van DUO, berichten in Mijn Inburgering en stukken die laten zien welke stappen je al hebt gezet. Stuur bewijs mee waarop DUO kan zien waarom jouw aanvraag terecht is.
Let ook op je termijn. Rijksoverheid zegt dat je na aankomst 3 jaar de tijd hebt om in te burgeren. Onder de Wet inburgering 2021 is de standaardtermijn ook 3 jaar. Totdat DUO bevestigt dat je ontheffing krijgt, loopt die termijn in principe door. Wacht dus niet tot het laatste moment met verzamelen, aanvragen of reageren. Als je je termijn mist zonder geldige verlengingsgrond, kan DUO een boete geven van maximaal €1.250 en je verplichting verlengen.
Kijk voor je eigen situatie steeds in je account op inburgeren.nl. Daar vind je je persoonlijke informatie, berichten van DUO en de weg naar de officiële formulieren. Als je inburgeringsdiploma later nodig is voor een sterkere verblijfsvergunning of naturalisatie, regel je dat uiteindelijk vaak richting IND.
Begin op tijd.
Dat geeft je de meeste kans om nog bewijs aan te vullen als DUO later extra informatie vraagt.
Een aangepast examen als alternatief
Een aangepast examen is soms een betere oplossing dan ontheffing. Je blijft dan wel examen doen, maar met hulp of aanpassingen die passen bij jouw ziekte of beperking.
Dit alternatief is vooral logisch als je wel kunt laten zien wat je weet en kunt, maar niet onder de gewone omstandigheden. DUO noemt daarvoor aangepast kennisexamen en aangepast taalexamen op niveau A2. Ben je onder de Wet inburgering 2021 begonnen, kijk dan eerst in je PIP welk taalniveau voor jou geldt. Voor B1 of B2 kunnen andere regels gelden dan voor A2.
De aanvraag voor een aangepast examen loopt via Mijn Inburgering. Je logt in met DigiD en vult het formulier 'Aanvraag advies aangepast examen' in. Daarna onderzoekt een arts van Argonaut je situatie. Die arts stuurt een brief aan DUO, en DUO beslist of je een aangepast examen krijgt. Als dat mag, krijg je daarover een brief en moet je je daarna aanmelden met het formulier 'Aanmelding inburgeringsexamen'. Die aanmelding gaat dus niet via Mijn Inburgering. Je vindt deze stappen op de officiële pagina over aangepast examen bij ziekte of beperking en het algemene overzicht van DUO over examen doen.
Er zijn ook andere mogelijkheden bij ziekte of een beperking. DUO noemt bijvoorbeeld dat je soms extra tijd kunt krijgen om in te burgeren, of dat je in sommige situaties minder of geen examens hoeft te doen. Dat kan beter passen als volledige ontheffing nog niet aan de orde is, maar een gewone examenroute ook niet haalbaar is.
Niet iedereen heeft ontheffing nodig.
Soms is een aangepaste route precies genoeg om toch verder te kunnen.
Als DUO je aanvraag afwijst
Als DUO je aanvraag afwijst, hoef je dat niet meteen te accepteren. Je kunt bezwaar maken tegen een beslissing van DUO.
DUO zegt wel eerst: bel eerst even. Misschien kan DUO je helpen zonder formeel bezwaar. Het telefoonnummer dat DUO hiervoor noemt is 050 599 96 00. Kom je er niet uit, dan stuur je een bezwaarschrift. Voor een afwijzing van een aanvraag zoals ontheffing gebruik je het algemene bezwaarschrift voor een andere reden. Daarin leg je uit waarom de beslissing volgens jou niet klopt. Heb je papieren waaruit dat blijkt, dan stuur je die mee.
Je moet het bezwaar binnen 6 weken na de beslissing opsturen. Dat is de bezwaartermijn. Zet je handtekening onder het bezwaarschrift. Stuurt iemand anders het bezwaar voor jou, dan moet ook het formulier 'Machtiging' mee. Op de envelop zet je 'Bezwaarschrift'. Daarna stuur je alles in 1 envelop naar:
Servicecentrum Inburgering
Postbus 764
9700 AT Groningen
Na ontvangst krijg je een brief van DUO. DUO moet daarna beslissen binnen 6 weken na afloop van de bezwaartermijn. Die termijn mag 1 keer met 6 weken worden verlengd. Soms duurt het langer als DUO nog wacht op jouw motivering. Ben je het daarna nog steeds niet eens met de uitkomst, dan kun je in beroep gaan. Op de beslissing van DUO staat hoe dat werkt. Je leest dit op de pagina van DUO over bezwaar.
Reageer snel.
Bij bezwaar telt niet alleen wat je vindt, maar ook of je op tijd bent en of je bewijs meestuurt.
Wat het KNM-examen hierover vraagt
Het KNM-examen vraagt geen juridische details uit je dossier, maar wel of je begrijpt hoe inburgering in Nederland is geregeld. Vragen gaan bijvoorbeeld over wanneer inburgering verplicht is, wie je begeleidt, wat DUO doet, wat de gemeente doet, en wat het verschil is tussen zelf regelen, hulp krijgen of een uitzondering aanvragen.
Je moet dus snappen wat woorden als inburgeringsplicht, vrijstelling, ontheffing, PIP en aangepast examen in de praktijk betekenen. Oefenen helpt daarbij, omdat KNM vaak test of je de juiste stap bij de juiste situatie kunt kiezen. Op DUO's oefenpagina kun je daarmee starten.